یرقان یا زردی نوزادان و آنچه که خانواده ها برای درمان آن باید بدانند

      دیدگاه‌ها برای یرقان یا زردی نوزادان و آنچه که خانواده ها برای درمان آن باید بدانند بسته هستند

یرقان یا زردی نوزادان

یرقان یا زردی (به انگلیسی: Icterus یا Jaundice) به‌معنی تغییر رنگ و زرد شدن پوست، صلبیه و

غشاهای مخاطی ناشی از بالا رفتن بیلی روبین خون است. بالا رفتن غلظت پلاسمایی بیلی روبین اغلب ناشی از بیماری‌های پیش‌کبدی، کبدی (مانند هپاتیت) و پس‌کبدی (مانند سنگ کیسهٔ صفرا) است.

کیسه صفرا وظیفه دفع بیلی روبین که ماده‌ای حاصل از تخریب گلبول‌های قرمز است را دارد با داشتن رژیم

غذایی چرب کلسترول در صفرا افزایش میابد و رسوب می‌کند در نهایت سنگ صفرا ایجاد می‌شود و بیلی روبین به وسیله کیسه صفرا نمی‌تواند دفع شود.

زردی نوزادی ناشی از بالا رفتن بیلی روبین مستقیم یا غیرمستقیم است، که نوع غیرمستقیم می‌تواند

به کرن ایکتروس بینجامد و لذا خطرناک است. این حالت بر اثر شروع نشدن فعالیت آنزیم‌های مؤثر بر روی بیلی

روبین، در هنگام تولد روی می‌دهد. پس از تولد و با گذشت چند روز، این آنزیم‌ها معمولاً فعال می‌شوند و حالت یرقان برطرف می‌گردد.

زردی در کودکان شامل بی‌رنگ یا زرد شدن پوست بدن و چشم‌ها می‌شود. بی‌رنگی و زردی پوست و چشم

بر اثر افزایش میزان مادهٔ زردرنگی به نام بیلی روبین در خون است و باعث تجمع این ماده در زیر پوست و زرد

شدن آن می‌شود که بیشتر این زردی تا بالای قفسهٔ سینه ادامه پیدا می‌کند. شستن بدن نوزاد با عرق کاسنی همراه با آب ولرم نیز در درمان زردی مؤثر است.

یکی از بیماری‌هایی که گاهی به‌طور جدی نوزاد و پدر و مادر او را دچار مشکل می‌کند، زردی است.

به‌طورکلی، بیش از ۷۰ درصد نوزادان، در روزهای نخستینِ پس از تولد با این بیماری مواجه می‌شوند که بیانگر

شایع بودن آن در نوزادان است و این آمار در نوزادانی که پیش از موعد متولد شده‌اند به حدود ۸۰ درصد می‌رسد.

برای درمان زردی در نوزادان از شیرخشت نیز استفاده می‌کنند. راه دیگر آن خواباندن عریان نوزاد در زیر نور

مهتابی است. به منظور این کار دستگاه‌هایی با نام دستگاه‌های فتوتراپی طراحی شده‌است و نوزاد را برای ۲ یا ۳ روز یا بیشتر در داخل این دستگاه می‌خوابانند.

یرقان

آثار زردی

عوامل مختلفی می‌توانند رنگ زرد به پوست بدهند؛ مثلاً خوردن بیش از حد هویج. اما فقط یرقان واقعی رنگ

پوست و سفیدی چشم را زرد می‌کند و حتی ادرار را به رنگ چای درمی‌آورد.

این تغییر رنگ در واقع زنگ خطری برای عفونت کبدی یا انسداد مجرای صفرا است. در حالت عادی، کیسهٔ

صفرا به‌طور مداوم صفرای تیره‌رنگ برای هضم مواد چربی می‌فرستد.

گاهی یک سنگ صفراوی (که از صدها قطعه کلسترول تشکیل شده‌است) مجرای صفرا را می‌گیرد و باعث

رانده شدن صفرا به داخل جریان خون می‌گردد. رنگ تیرهٔ صفرا خود را در پوست و چشم نشان می‌دهند. یعنی

رنگی که باید روده را طی کند وارد گردش خون می‌شود و پوست و چشم و ادرار را رنگی می‌کند. درد شکم نیز ممکن است با آن همراه باشد.

هپاتیت (یا التهاب کبد) هم می‌تواند ایجاد یرقان کند.

درمان یرقان

یرقان به‌خودی خود برای سلامت بدن خطر به‌حساب نمی‌آید، بلکه نشانهٔ وجود گرفتاری دیگری است که باید

درمان شود. آزمایش انجام دهید. اگر پزشک تشخیص التهاب کبد بدهد، در دوران بیماری باید رژیم غذائی

کم‌چربی و پرکربوهیدارت بگیرید. اگر وجود عفونت رد شود، آزمایش‌هایی برای یافتن علت قطع جریان طبیعی

صفرا انجام می‌شود. اگر سنگ یا توموری وجود داشته باشد، باید با عمل جراحی برداشته شود.

نگرانی از بیماری

یرقان خودش یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای است و به صورت زرد شدن پوست و

سفیدی چشم خود را نشان می‌دهد. این عارضه ناشی از وجود ماده زرد رنگ صفرا به اسم

بیلی روبین در خون است. این ماده رنگی زمانی تشکیل می‌شود که گلبول‌های پیر قرمز خون به‌طور طبیعی

شکسته و تجزیه می‌شوند اما وقتی برخی از بیماری‌ها ایجاد شوند این ماده رنگی در خون جمع می‌شود و

رنگ پوست را زرد می‌کند.

از علت‌های احتمالی یرقان می‌توان به هپاتیت (التهاب کبد)، انسداد یا ناهنجاری‌های مجاری صفراوی و انواع

مشخصی از کم خونی‌ها اشاره کرد. زردی پوست غالباً همراه با ادرار قهوه‌ایی تیره است و این بخاطر ریزش

بیش از حد این ماده رنگی از خون به داخل ادرار می‌باشد. همچنین ممکن است مدفوع بی‌رنگ شود زیرا این

ماده رنگی به اندازه کافی در روده‌ها وجود ندارد تا رنگ مدفوع را تیره کند یرقان در یک سوم از نوزادان در خلال

اولین هفته بعد از تولد اتفاق می‌افتد به این نوع زردی یرقان فیزیولوژیک می‌گویند، تقریباً در کلیهٔ چنین مواردی

بیماری مشخصی عامل آن نیست بلکه فقط بخاطر آن است که کبد و دستگاه گوارش کودک هنوز خود را با

زندگی بیرون از رحم عادت نداده‌است. (به هر حال هرگونه زردی کودک را باید به پزشک نشان داد تا توسط وی بررسی‌ها و تصمیمات لازم اتخاذ شود).

یرقان باید به‌طور جدی درمان شود، زیرا معمولاً یک بیماری در پسِ آن نهفته‌است.

علائم یرقان در بزرگسالان

مقدار بیش از حد بیلی روبین در خون می‌تواند رنگ زرد را در چشم و پوست ایجاد کند. علائم شایع زردی یا یرقان در بزرگسالان عبارت‌اند از:

  • رنگ زرد پوست و چشم، معمولاً از سر شروع می‌شود و در بدن گسترش پیدا می‌کند
  • مدفوع کمرنگ
  • ادرار تیره
  • خارش

علائم همراه با زردی ناشی از سطح بیلی روبین کم عبارت‌اند از:

  • خستگی
  • درد شکم
  • کاهش وزن
  • استفراغ
  • تب
  • مدفوع کمرنگ
  • ادرار تیره

انواع زردی در بزرگسالان

سه نوع از یرقان در بزرگسالان وجود دارد:

یرقان در اثر خونریزی به علت بیماری کبدی یا آسیب دیدگی.

زردی یا یرقان همولیتیک به علت همولیز یا تجمع سریع گلبول‌های قرمز اتفاق می‌افتد و منجر به افزایش تولید بیلی روبین می‌شود.

زردی یا یرقان انسدادی ناشی از انسداد مجاری صفراوی است. این مورد مانع از خروج بیلی روبین از کبد می‌شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنم

اگر شما علائم زردی یا یرقان را در خود یا اطرافیانتان می‌بینید، جهت بررسی علائم و تشخیص علت یرقان در بزرگسالان حتماً به پزشک مراجعه کنید. شما می‌توانید از لیست موجود در سامانه نوبت دهی دکتر دکتر نسبت به انتخاب متخصص گوارش و کبد مجرب در سطح کشور اقدام کنید.

علت یرقان در بزرگسالان

اصلی ترین علت یرقان در بزرگسالان مشکل در کبد است. وقتی بیلی روبین به کبد می‌رسد، دیگر مواد شیمیایی به آن اضافه می‌شوند. بیلی‌روبین عمدتاً از تجزیه‌ی و تخریب روزانه‌ی سلو‌ل‌های قرمز در جریان خون که هنگام تخریب شدن هموگلوبین آزاد می‌کنند، تشکیل می‌شود. بخش آهن از مولکول هموگلوبین سپس به بیلی‌روبین تبدیل می‌شود و وارد جریان خون می‌شود تا برای سوخت و ساز و دفع به کبد برود.

در کبد، بیلی‌روبین هم‌یوغ (محلول در آب می‌شود) شده و به کیسه صفرا (که در آن ذخیره می‌شود) منتقل می‌شود و پس از آن به روده می‌رود. در روده‌ها، بخشی از بیلی‌روبین در مدفوع دفع می‌شود؛ در حالی که بخشی دیگر توسط باکتری‌های روده متابولیزه و به وسیله‌ی ادرار از بدن خارج می‌شود. بیلی روبین باعث رنگ قهوه‌ای مدفوع می‌شود.

اگر بیلی روبین بیش از حد وجود داشته‌باشد، می‌تواند به بافت‌های اطراف نشت کند. این پدیده به عنوان hyperbilirubinemia شناخته شده است و باعث رنگ زرد در پوست و چشم می‌شود. یرقان زمانی اتفاق می‌افتد که کبد بیلی روبین را متابولیزه نمی‌کند. علت یرقان در بزرگسالان را در زیر برای شما شرح داده‌ایم:

  • سوء مصرف الکل
  • سرطان کبد
  • تالاسمی
  • سیروز کبدی (زخم کبدی، معمولاً به علت الکل)
  •  تشکیل سنگ (سنگ‌های کلسترول ساخته شده از مواد چرب سخت یا سنگ‌های رنگی ساخته شده از بیلی روبین)
  • هپاتیت A
  • هپاتیت B
  • هپاتیت C
  • هپاتیت D
  • هپاتیت E
  • سرطان پانکراس
  • کمبود G6PD
  • انسداد مجاری صفراوی
  • کم‌خونی سلول داسی شکل
  • پانکراتیت حاد
  • واکنش ناسازگاری ABO
  • کم خونی همولیتیک ایمنی ناشی از مواد مخدر
  • تب زرد

عوامل خطر

زردی اغلب به دلیل یک اختلال زمینه‌ای رخ می‌دهد که یا موجب تولید بیش از حد بیلیروبین شده یا مانع از متابولیزه شدن آن توسط کبد می‌شود. در هر دو این عوامل بیلی روبین در بافت‌ها قرار می‌گیرد. شرایطی که ممکن است علت یرقان در بزرگسالان شود عبارت‌اند از:

  • التهاب حاد کبد:
  • این مورد ممکن است توانایی کبد را برای متابولیزه کردن بیلی‌روبین و دفع آن را کاهش دهد یا منجر به انسداد مجاری صفراوی شود.
  • التهاب مجاری صفراوی:
  • می‌تواند مانع از ترشح مایعات صفراوی و حذف بیلی روبین شود.
  • انسداد مجاری صفراوی:
  • این پدیده باعث می‌شود که بیلی روبین از کبد دفع نگردد.
  • آنمی خونریزی:
  • وقتی مقدار زیادی از گلبول‌های قرمزتخریب می‌شود. آنمی باعث تولید بیش از حد بیلی روبین می‌شود.
  • سندرم زیلبرت:
  • این یک بیماری ارثی است که توانایی آنزیم‌ها برای دفع ادراری صفرا را مختل می‌کند.
  • کلستاز:
  • این حالت جریان صفراوی را از کبد قطع می‌کند. صفرا حاوی بیلی روبین کونژوگه به ​​جای اینکه دفع شود، در کبد باقی می‌ماند.
  • سندرم Crigler-Najjar:
  • این یک بیماری ارثی است که باعث کاهش آنزیمی خاصی برای پردازش بیلی روبین می‌شود.
  • سندرم داوبین-جانسون:
  • این یک شکل ارثی از زردی مزمن است که مانع از ترشح بیلی روبین همولیتی از سلول‌های کبد می‌شود.
  • Pseudojaundice:
  • این یک شکل بی‌ضرر از زردی است. زرد شدن پوست ناشی از اضافه شدن بتا کاروتن است، نه از میزان بیلی روبین. Pseudojaundice معمولاً از خوردن مقدار زیادی از هویج، کدو تنبل، یا خربزه ایجاد می‌شود.

عوارض جانبی

خارش ناشی از زردی گاهی اوقات می‌تواند بسیار شدید باشد، بیمارانی که دچار یرقان هستند، بی‌خوابی را تجربه می‌کنند یا در موارد شدید حتی افکار خودکشی دارند. هنگامی که عوارض اتفاق می‌افتد، معمولاً به دلیل مشکل اساسی است، نه زردی. به عنوان مثال، اگر مجرای صفراوی منجر به زردی شود، خونریزی غیر کنترل شده ممکن است رخ دهد. این حالت به این دلیل رخ می‌دهد که انسداد مجاری صفراوی منجر به کمبود ویتامین‌های لازم برای لخته شدن خون می‌شود.